Okres dzieciństwa zajmuje ważne miejsce w  życiu każdego człowieka. Trwa zaledwie  kilka lat, ale w żadnym innym okresie rozwoju nie dokonuje się tak wiele zmian i w tak  krótkim czasie – są to tak zwane kamienie milowe. Oznacza to, że małe dziecko wymaga  szczególnej opieki i odpowiedniej do swych potrzeb stymulacji, a także nadzwyczajnej  ochrony i troski. Z jednej strony jest niezwykle chłonne, szybko się zmienia i uczy nowych  umiejętności, a z drugiej – jest bardzo wrażliwe na wpływ trudnych doświadczeń mogących  zakłócić jego rozwój.

Okres wczesnego dzieciństwa jest okresem  wzajemnego poznawania się, rozpoznawania po trzeb i  oczekiwań, uczenia  się ich zaspokajania. Tworze nie relacji między dzieckiem  a  jego otoczeniem powoduje,  że dziecko dobrze się rozwija. Fizycznie – rośnie, przybiera na wadze, staje się co raz sprawniejsze, jego ruchy nabierają precyzji. Psychicznie – gromadzi wiedzę o różnych przedmiotach, także o ludziach i o sobie, staje się coraz bardziej uważne, rozwija się jego pamięć i myślenie, wzbogaca życie emocjonalne, kształtuje stosunek do  różnych sytuacji.

Jego rozwój może też przebiegać nieprawidłowo – wolno, nieharmonijnie, co sprawia, iż ważne w tym pierwszym okresie życia potrzeby nie mogą zostać właściwie zaspokojone. Te pierwsze kroki w nawiązywaniu i kształtowaniu się relacji z otoczeniem decydują o tym, czy w tym  czasie ważne potrzeby kontaktu emocjonalnego, bliskości,  bezpieczeństwa, więzi oraz snu i aktywności, są zaspokojone czy też nie. Mają one znaczący wpływ na to, jak będzie przebiegał rozwój dziecka w kolejnych okresach życia  – aż po dorastanie i dorosłość.

Wczesne etapy komunikacji u dziecka

Początkowo dzieci komunikują swój stan głównie za pomocą płaczu lub jego braku – komunikat: „jest dobrze” lub  „jest źle”.   W komunikacji językowej dziecka wyróżniamy następujące etapy:

    1. okres melodii – do 12. miesiąca życia,
    2. okres wyrazu – między 1. a 2. rokiem życia,
    3. okres zdania – między 2. a 3. rokiem życia,
    4. okres swoistej mowy dziecięcej – do 7. roku życia.

Danuta Pluta-Wojciechowska przyjmuje, że kluczowe  dla zrozumienia ich ważności jest uznanie tezy – że mowa  rozwinęła się jako czynność wtórna w stosunku do funkcji biologicznych związanych z jamą ustną. W pierwszych  miesiącach życia, podczas ssania piersi, jedzenia z  łyżeczki, picia z kubka, odgryzania, gryzienia i żucia angażujemy do pracy wargi, język, policzki, żuchwę. Wykonując te  czynności maluch uczy się stopniowo rozwijać, ćwiczyć coraz bardziej skomplikowane wzorce ruchowe, które na kolejnym etapie będzie wykorzystywał do artykulacji dźwięków mowy.

Niemowlę uczy się posługiwania aparatem mowy już w pierwszych miesiącach życia. Najczęściej pojawia  się wtedy płacz krzyk, ale także głużenie (2–3 miesiąc życia) i gaworzenie (około 6. miesiąca życia), które polega na wypowiadaniu przypadkowych sylab. Pierwsze proste słowa pojawiają się pod koniec pierwszego roku życia.

małe dzieci W pierwszym roku życia intensywnie rozwija się również zdolność komunikacji niewerbalnej (miny, gesty, spojrzenia) oraz werbalne komunikaty niebędące słowami, jak na przykład krzyki czy gaworzeniei to też jest komunikat, mowa dziecka! Pierwsze słowa pojawiają się przeciętnie między 10. a 18. miesiącem życia dziecka, a umiejętność łączenia kilku słów w formie konkretnej wypowiedzi między 12. a 24. miesiącem.

Różnice występujące wśród dzieci są w tym przypadku dość istotne i mogą sięgać ́nawet jednego roku. Często zdarza się, że rozwój mowy czyli sprawność językowa, jest nieadekwatna do aktualnego etapu rozwoju dziecka. Główne objawy: to ubogi słownik, brak chęci komunikowania się, budowanie zdań niepoprawnych gramatycznie.

Rozwój mowy dziecka jest złożonym procesem, który trwa kilka lat. Dziecko początkowo wydaje z siebie niezrozumiałe, przypadkowe sylaby, następnie zaczyna powtarzać usłyszane słowa, w repertuarze dźwiękowym znajdują się już wszystkie samogłoski ustne oraz kolejno spółgłoski prymarne, służące do budowania kompetencji językowej małego dziecka.

W trzecim roku życia zasób słów u dziecka obejmuje 800–1500 wyrazów, obserwujemy jeszcze obniżoną sprawność narządów artykulacyjnych, która powoduje uproszczenia grup spółgłoskowych.

NiemowlęPoprawnie wymawia: a, e, czasem i 
Jedno i dwulatekDziecko używa wszystkich samogłosek: a, e, u, i, y, o 

Brak samogłosek nosowych

Dziecko wymawia spółgłoski: p, b, m, t, d, n, ń, ś, k., j

TrzylatekWypowiada spółgłoski: ś, ź, ć, dź, ń, m, b, p, f, w, k., g, h, t, d, n, l, ł, j Głoska r bywa zastępowane przez j lub

Grupy spółgłoskowe są upraszczane

Podejście polisensoryczne w rozwoju mowy małego dziecka

Zmysły nie rozwijają się w oderwaniu od siebie – rozwój jednego zazwyczaj idzie w parze z rozwojem drugiego. Wszystkie wrażenia słuchowe, które dziecko odbiera już w trzecim trymestrze ciąży, odgrywają rolę w rozwijaniu się wyższych czynności mózgu, takich jak: emocje, mowa czy inne zdolności poznawcze.

Bodźce odbierane przez narządy zmysłów docierają do ośrodkowego układu nerwowego. Niosąc informację o otaczającym świecie, pozwalają poznawać go i uczyć się właściwego reagowania na cechy i wymagania środowiska, w którym żyjemy. Poszczególne zmysły: wzrok, słuch, smak, dotyk i narząd przedsionkowy, bardzo różnią się od siebie. Mają one charakterystyczne receptory, czyli zbierające informacje organy, które są wrażliwe na określony typ bodźców. Bodźce, dochodzące z nich do kory mózgowej, odczuwane są jako specyficzne wrażenia: światła, dźwięku, zapachu, dotyku czy położenia ciała i ruchów przez nie wykonywanych. Bardzo ścisła czynnościowa współpraca wszystkich zmysłów powoduje, że tworzą one język, który wyraża i przekazuje informację o otaczającym świecie.

Program terapii logopedycznej powinien uwzględniać rozwijanie i doskonalenie wszystkich zaburzonych funkcji. Okres rozwoju małego dziecka jest niezwykle intensywny i interesujący – pamiętajmy, iż każde dziecko rozwija się inaczej, dlatego należy dostosować działania do wieku i możliwości dziecka. Komunikacja i mowa są ściśle związane z rozwojem ruchowym i doświadczeniami zdobywanymi przez dziecko. Warto w tym miejscu także zwrócić uwagę na kształtujący się u niemowlęcia zmysł słuchu. Percepcja słuchowa jest związana z dojrzewaniem układu nerwowego i intensywnie rozwija się już w okresie prenatalnym. Podczas badania logopedycznego patrzymy na dziecko całościowo, analizując mowę, która jest wypadkową umiejętności i zachowań takich jak: rozwój społeczny, emocjonalny, fizyczny, motoryczny, intelektualny oraz sen dziecka i jedzenie.

Kiedy udać się do logopedy – logopedyczne prawdy i mity

Dzięki rozumieniu mowy dziecko poznaje świat. Dzięki mówieniu – jest w stanie wyrazić swoje potrzeby, pragnienia, uczucia. Rodzice powinni posiadać podstawową wiedzę na temat rozwoju mowy dziecka. Niestety, wciąż jeszcze słyszy się wiele mitów dotyczących rozwoju mowy, które są powodem niepokoju rodziców. A czasem jest wręcz przeciwnie – mity usypiają ich czujność, co jest krzywdzące dla dziecka.

Logopedyczne prawdy i mity

1, Im więcej mówisz do dziecka, tym szybciej ono zacznie mówić

Prawda. Tak zwana, „kąpiel słowna”, czyli mówienie do dziecka od pierwszych dni życia jak najczęściej, wspomaga rozwój mowy dziecka.

2. Nie powinno się w rozmowie z dzieckiem zdrabniać wyrazów

Prawda. Zwracając się do dziecka, nawet tego naprawdę małego, nie powinniśmy mówić, „po dziecinnemu”. Twoja mowa jest dla dziecka wzorem, dlatego od początku należy uczyć je prawidłowej wymowy wyrazów.

ALE: Nie ma niczego złego w zwracaniu się do dziecka pieszczotliwie: „Słoneczko”, „rączka”, „nóżka”. Takie określenia, są dla dziecka ważne. Dzięki podobnym  zwrotom czuje się ważne i kochane.

3. Dziewczynki mówią szybciej niż chłopcy

Mit. Nie ma żadnych badań, które by to potwierdziły.

4. Roczniak powinien używać już kilku słów

Prawda. Zwykle roczne dziecko posługuje się kilkoma  słowami takimi jak: , mama”, „tata”,,, baba”,,, papa”.

5. Dziecka do drugiego roku życia nie należy poprawiać, kiedy skraca czy upraszcza słowa 

Prawda. Dziecko w tym wieku ma prawo do upraszczania grup spółgłoskowych czy skracania wyrazów. Jeśli  dziecko mówi nam, że chce, „ić” powiedźmy: , Dobrze, już daje Ci picie” pokazując w ten sposób, że je rozumiemy.

6. Dziecko jest “leniwe do mówienia” 

Mit. Dziecko może mieć problemy związane z budową  aparatu artykulacyjnego czy ze słuchem, może mówić  mało, co wynika w jakiś sposób z jego temperamentu.

7. Do logopedy należy udać się, gdy dziecko ukończy  6. rok życia 

Mit. Wizyta u logopedy może odbyć się nawet przed  ukończeniem pierwszego roku życia, gdy dziecko nie  głuży, nie gaworzy albo zaobserwuje się u niego jakiekolwiek anomalie w budowie aparatu artykulacyjnego. Również 2–3. letnie dziecko, które nie mówi, powinno koniecznie znaleźć się pod opieką logopedy.

8. Logopeda zajmuje się wyłącznie wadami wymowy,  jest specjalistą od, „er” 

Mit. Logopeda patrzy na swojego pacjenta całościowo. Zajmuje się jego rozwojem poznawczym,  motorycznym, emocjonalnym, co ściśle wiąże się  z mową. Pracuje z dziećmi z różnymi zaburzeniami  oraz najmłodszymi pacjentami w ramach wczesnej interwencji logopedycznej.

9. Dwulatek, który nie mówi, powinien wraz z rodzicami odwiedzić logopedę 

Prawda. Słownik czynny dwulatka powinien zawierać od 200 do 300 słów, chociaż jest to sprawa indywidualna, zależna od wielu czynników. Jeśli jednak  dziecko nie mówi wcale, może to świadczyć o poważniejszych zaburzeniach i konieczna jest konsultację logopedyczną.

10. Nie należy spieszyć się z terapią logopedyczną jeśli tata, czy starsze rodzeństwo, zaczęli mówić  później 

Mit. Rozwój mowy jest indywidualną kwestią.

11. Dziecko, które zaczyna mówić później, może mieć  problemy w szkole 

Prawda. Istnieje takie ryzyko ponieważ dzieci, u których występuje opóźniony rozwój mowy, najczęściej  znajdują się w grupie ryzyka dzieci dyslektycznych.

12. Wada wymowy rodzica może być przyczyną wady  wymowy u dziecka 

Prawda. Dzieci posiadają zdolność nieświadomego dostosowywania swojej wymowy do wymowy otoczenia.

13. Terapia logopedyczna zwalnia rodziców od pracy  w domu 

Mit. Praca logopedy nie przyniesie oczekiwanych  skutków, jeśli nie będzie wsparta pomocą rodziców  czy opiekunów.

Jak możesz pomóc swojemu dziecku

Pierwsze trzy lata życia dziecka to niezwykle interesujący,  intensywny i trudny moment w jego rozwoju. Jeżeli chcesz czynnie wziąć udział w rozwoju dziecka, to:

    • malujcie, rysujcie, wyklejajcie obrazki
    • staraj się dużo rozmawiać z dzieckiem
    • odgrywajcie różne scenki z udziałem zabawek
    • róbcie bańki mydlane
    • bawcie się masą solną
    • oglądajcie książeczki i opowiadajcie sobie, co na nich  widać – uczymy wskazywania palcem
    • zapraszaj dziecko do pomocy w domowych zajęciach
    • nie wymagaj od dziecka, żeby było w tym wieku altruistą – jeszcze do tego dojrzeje
    • wspieraj dziecko w  jego próbach artystycznych np.  rysowanie, śpiewanie
    • dbaj o rozwój ruchowy malucha
    • dzieci w tym wieku potrzebują, dużo swobody, pozwól mu np. nalać mleko  do kubeczka, zjeść samodzielnie zupę
    • jeśli krytykujesz –  mów o zachowaniu,  nie o dziecku
    • ogranicz korzystanie z  urządzeń takich jak telewizor, komputer, tablet, smartfon; dziecko do 1,5 roku życia w  ogóle nie powinno oglądać bajek, tak samo jak niemówiący dwulatek i  starsze dziecko, gdy rozwój mowy budzi zastrzeżenia.

Bardzo ważnym elementem wspierania prawidłowego rozwoju mowy u dziecka jest zaspokajanie  potrzeb dziecka takich jak:

      • odczuwanie przyjemności z relaksu i odpoczynku
      • wywołanie uczucia zadowolenia, spokoju,  bezpieczeństwa
      • wyciszanie przykrych stanów emocjonalnych  dziecka
      • rozwijanie procesów poznawczych.

Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie – naucz. Jeśli nie wie – wytłumacz. Jeśli nie może – pomóż – Janusz Korczak

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookies Dowiedz się więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close